xG nedir? Gol beklentisi maçı nasıl anlatır, neyi anlatmaz?
2,4 xG'ye karşı 0,7 xG ve skor 0-1. Gol beklentisinin nasıl hesaplandığını, tek maçta neden yanılabildiğini ve simülasyon ekranında nasıl okunacağını anlatıyoruz.
Maç bitmiş, skor 0-1. Ekranın altında bir satır daha var: xG 2,4 – 0,7. Kaybeden takımın taraftarı bu satırı gösterip ‘aslında biz kazanmalıydık’ diyor. Kazanan tarafın cevabı hazır: ‘Tabelaya bak.’ İkisi de bir yere kadar haklı. xG'nin ne söylediğini ve ne söylemediğini ayırmak, bu tartışmayı biraz daha verimli hale getirir.
Tek bir şutun gol olma ihtimali
xG, İngilizce ‘expected goals’ ifadesinin kısaltması; Türkçede gol beklentisi olarak geçiyor. Her şuta 0 ile 1 arasında bir değer verilir. 0,10 değerindeki bir şut, benzer pozisyonlardan çekilen her on şuttan yaklaşık birinin gol olduğu anlamına gelir. Bir takımın maçtaki bütün şutlarının değerleri toplandığında o maçın xG'si ortaya çıkar.
Değeri belirleyen şey şutu çeken oyuncunun ismi değil, pozisyonun kendisidir. Modeller geçmişte çekilmiş çok sayıda şuta bakar ve şu soruyu sorar: Bu noktadan, bu açıdan, bu tür bir pastan sonra çekilen şutların kaçı gol oldu?
Hesaba neler giriyor?
Modelden modele ayrıntılar değişir ama temel girdiler benzerdir:
- Kaleye uzaklık. En güçlü etken budur; altıpastan çekilen şut ile ceza sahası dışından çekilen şut arasında büyük fark vardır.
- Açı. Kaleyi tam karşıdan görmek ile çizgiye yakın dar açıdan vurmak aynı şey değildir.
- Vücudun hangi bölümüyle vurulduğu. Kafa vuruşları aynı noktadan yapılan ayak vuruşlarına göre daha düşük değer alır.
- Pozisyonun türü. Ara pasıyla kaleciyle karşı karşıya kalmak, kalabalık ceza sahasına yapılan ortadan sonraki vuruştan farklı değerlendirilir.
- Duran top mu, akan oyun mu? Penaltı ayrı bir kategoridir ve çoğu modelde yaklaşık 0,76 değerindedir.
Tek maçta xG neden yanılır?
xG bir ihtimal hesabıdır ve ihtimaller az sayıda denemede kolayca sapar. 2,4 xG üreten bir takımın o maçta hiç gol atamaması şaşırtıcıdır ama imkânsız değildir; aynı maç yüz kez oynansa bunların bir kısmında tam olarak bu olur. Kalecinin iyi günü, direkten dönen bir top ya da kötü bir vuruş, doksan dakikalık küçük bir örneklemde sonucu belirlemeye yeter.
Bu yüzden xG'yi tek maç için hüküm vermek yerine eğilim görmek için kullanmak daha sağlıklıdır. On maç boyunca rakiplerinden belirgin biçimde fazla xG üreten bir takım, puan tablosunda geride olsa bile muhtemelen doğru şeyler yapıyordur. Tersi de geçerli: Az pozisyonla üst üste kazanan takımın bu seriyi sürdürmesi zordur.
xG'nin görmediği şeyler
Rakam pozisyonun kalitesini ölçer; o pozisyona kadar olan her şeyi değil. Şutla bitmeyen tehlikeli bir atak xG'ye hiç yansımaz. Kaleciyle karşı karşıya kalan forvet topu ayağından açarsa hesaba sıfır yazılır, oysa savunma tamamen açılmıştır.
Skorun etkisi de gözden kaçar. 1-0 öne geçen takım çoğu zaman geriye çekilir ve rakibine şut izni verir; bu şutların çoğu kalabalık savunmanın önünden çekilen düşük değerli vuruşlardır ama toplamda rakam büyür. Maç sonu xG'sine bakıp ‘ikinci yarı ezildik’ demeden önce o şutların nereden çekildiğine bakmak gerekir.
Son olarak, basit modeller şutu kimin çektiğini bilmez. İyi bir bitirici uzun vadede xG'sinin biraz üzerinde gol atar; ama bu fark çoğu zaman sanıldığından küçüktür.
Simülasyon ekranında xG nasıl okunur?
DreamerBuild'in maç simülasyonunda xG, maç ilerledikçe şut şut birikir. Skorla birlikte okumak en faydalı yoldur:
- 1Skor ile xG aynı yöndeyse maç beklenen şekilde akmıştır; güçlü taraf pozisyon bulmuş ve değerlendirmiştir.
- 2xG yüksek ama skor düşükse takım pozisyon üretmiş, bitirememiştir. Aynı maçı yeniden simüle ettiğinde sonucun değişme ihtimali yüksektir.
- 3xG düşük ama skor yüksekse az pozisyondan çok gol çıkmıştır. Bu, kadronun üstün olduğunu değil, o maçta işlerin yolunda gittiğini gösterir.
- 4İki tarafın xG'si de düşükse maç kapalı geçmiştir; dizilişi ya da ilk 11'i değiştirip hücumda bir fark yaratıp yaratmadığına bakabilirsin.
Momentum sekmesi xG'nin hangi dakikalarda biriktiğini gösterir. Bir takımın bütün pozisyonlarını son yirmi dakikada bulduğunu görüyorsan, bu çoğu zaman skorun ve oyuncu değişikliklerinin sonucudur.
| Durum | Skor | xG | Nasıl okunur? |
|---|---|---|---|
| Hak edilmiş galibiyet | 2-0 | 2,1 – 0,6 | Pozisyon üretilmiş ve değerlendirilmiş |
| Şanssız yenilgi | 0-1 | 2,4 – 0,7 | Üretim var, bitiricilik yok, tekrarında sonuç değişebilir |
| Etkili ama riskli | 2-1 | 0,8 – 1,9 | Az pozisyondan çok gol, sürdürülmesi zor |
| Kapalı maç | 0-0 | 0,5 – 0,4 | İki taraf da pozisyon bulamamış |
Kadro kurarken ne işe yarar?
xG'yi artırmanın yolu daha çok şut çekmek değil, daha iyi yerden şut çekmektir. Kadronu kurarken şu soruyu sor: Ceza sahasına kim giriyor? Tek santrforun yanına koşu yapan bir iç oyuncu ya da arka direğe gelen bir kanat, uzaktan şut çeken üç oyuncudan daha fazla gol beklentisi üretir.
Aynı kadroyu iki farklı dizilişle birkaç kez simüle edip ortalama xG'ye bakmak, tek bir maçın skoruna bakmaktan daha çok şey anlatır. Tek maç şanstır; beş maçın ortalaması bir fikir vermeye başlar.
Sahada denemek için başlangıç dizilişleri
Yerleşim hazır açılır. Oyuncuları değiştirip kendine göre düzenleyebilirsin.
Yerleşim hazır açılır. Oyuncuları değiştirip kendine göre düzenleyebilirsin.
Kendi maçının xG'sine bak
İki takım seç, maçı dakika dakika oynat ve skor ile gol beklentisinin ne kadar örtüştüğünü gör.
Diğer yazılar
Beşiktaş–Galatasaray derbisini 1.000 kez simüle ettik: Tüpraş'ta kim önde?
30 Kasım derbisi öncesi Beşiktaş–Galatasaray maçını Tüpraş'ta, tarafsız sahada ve RAMS Park'ta biner kez oynattık. Galibiyet oranları, en sık skorlar, golcüler ve iç saha etkisi.
Real Madrid–Barcelona: kayıtları açık 3.000 maçlık deney
Aynı iki kadro, üç saha, 3.000 simülasyon. El Clásico deneyinin sonuçları, tam ilk 11'leri, belirsizlikleri ve indirilebilir maç kayıtları.
İç saha avantajı ne kadar eder? Yedi maçı 21.000 kez oynattık
Aynı iki kadro, üç farklı saha. Yedi büyük maçı evde, tarafsız sahada ve deplasmanda biner kez simüle ettik: iç saha kaç puan kazandırıyor, kime yaramıyor?