Futbolda pres nedir? Yüksek pres, karşı pres ve pres tuzakları

Maç anlatımlarında en sık duyduğumuz kelimelerden biri: “Çok iyi pres yapıyorlar.” Ama pres dediğimiz şey, topun peşinden herkesin koşması değil. İyi bir pres, on bir oyuncunun aynı anda, aynı sinyalle ve aynı amaçla hareket etmesi demek. Kötü bir pres ise yorulmuş oyuncular ve arkada bırakılmış kocaman boşluklar.

Bu yazıda presin ne olduğunu, türlerini, takımların ne zaman pres yaptığını ve bunun bedelini anlatacağım. Sonunda bir maç izlerken “bu takım şimdi neden basmadı?” sorusunun cevabını kendiniz verebilirsiniz.

Pres, en basit haliyle

Pres, top rakipteyken ona alan ve zaman bırakmamak için üzerine gitmektir. Amaç iki şeyden biri: ya topu doğrudan kazanmak ya da rakibi kötü bir pasa, uzun bir topa, kenara zorlamak.

Presin en büyük ödülü, topun nerede kazanıldığı. Kendi ceza sahanızın önünde kazanılan top 80 metrelik bir yolculuğun başlangıcıdır. Rakip ceza sahasının 30 metre önünde kazanılan top ise çoğu zaman tek bir pasla gole dönüşebilir. Yüksek pres yapan takımların istediği tam olarak bu: golü uzun hücumlarla değil, rakibin hatasıyla bulmak.

Presin üç yüksekliği

Takımlar presi sahanın neresinde başlattıklarına göre ayrılır. Bu yüksekliğe “blok” denir:

Hiçbir takım doksan dakika boyunca tek blokta kalmaz. Skor öndeyken çekilmek, gerideyken öne çıkmak gayet normal. Önemli olan, takımın tamamının aynı anda aynı bloğa geçmesi. Forvetler yüksekte, savunma alçakta kalırsa aradaki boşluk rakibin en sevdiği yer olur.

Karşı pres: gegenpressing

Gegenpressing, Almancada “karşı pres” demek. Fikir basit: Topu kaybettiğiniz an, rakip henüz pozisyon almamışken hemen geri kazanmaya çalışmak. Rakip topu yeni kazanmıştır, gözü kaledeyken arkasında organize değildir; bu birkaç saniye en savunmasız olduğu an.

Bu yaklaşımı dünyaya tanıtan isim Jürgen Klopp oldu. Borussia Dortmund'da ve sonra Liverpool'da, top kaybından sonraki ilk saniyelerde rakibe saldıran takımlar kurdu. Klopp'un sık sık dile getirdiği fikir şuydu: İyi bir karşı pres, dünyadaki her oyun kurucudan daha fazla gol pozisyonu yaratabilir. Çünkü kazanılan top zaten rakip kaleye yakındır.

Guardiola'nın Barcelona'sı ise benzer bir kuralla bilinir: Top kaybedildikten sonraki birkaç saniye içinde topu geri almak için herkes basar; olmazsa takım hızla yerine döner ve organize savunmaya geçer. Bu iki aşamalı düşünce bugün neredeyse bütün üst düzey takımlarda var.

Pres ne zaman başlar? Tetikleyiciler

İyi takımlar her topa basmaz. Belli sinyalleri bekler ve o sinyal geldiği an hep birlikte saldırır. Bunlara “pres tetikleyicisi” denir. En yaygınları:

• Geriye pas: Rakip topu kendi kalecisine ya da stoperine geri verdiğinde. Top geriye giderken bütün takım öne çıkabilir.
• Kötü kontrol: Top oyuncunun ayağından sekip açıldığında. O an topa ilk müdahale eden kazanır.
• Kenara pas: Top taç çizgisine yakın bir beke gittiğinde. Çizgi, ekstra bir savunmacı gibidir; oyuncunun kaçacak tek yönü kalır.
• Sırtı dönük oyuncu: Topu alan oyuncunun yüzü kendi kalesine dönükse, ileriyi göremez. Arkasından gelen baskı onu geri pasa zorlar.
• Yavaş ya da havadan pas: Pas havadayken ya da yavaş giderken, presçi topla aynı anda varır.

Pres tuzağı denen şey de bu tetikleyicilerden doğar. Takım bilerek bir bölgeyi açık bırakır, mesela kenardaki beki. Rakip pası oraya verdiği an, çizgiyle birlikte üç oyuncu aynı anda kapanır. Rakip kolay sandığı pası verdiği için tuzağa kendi girmiş olur.

Adam adama mı, alan mı?

Pres yaparken iki temel yaklaşım vardır. Adam adama preste her oyuncu bir rakibi üstlenir ve onu takip eder. Marcelo Bielsa'nın takımları, Leeds United dahil, bu yaklaşımın en uç örnekleridir: Sahanın her yerinde bire bir düellolar. Bu çok yorucu ama çok net bir sistem; herkes kimden sorumlu olduğunu bilir.

Alan preste ise oyuncular bir rakibi değil bir bölgeyi korur ve top o bölgeye girince basar. Daha az yorucudur ama iletişim ister; iki bölgenin sınırında kalan bir rakip, kimsenin almadığı adam olabilir. Çoğu modern takım ikisinin karışımını kullanır: Bölge olarak başlar, tetikleyici gelince adama döner.

Pres nasıl ölçülür? PPDA

İstatistik sitelerinde sık gördüğünüz PPDA (passes per defensive action), bir takımın ne kadar yoğun pres yaptığını ölçer. Rakibin, sahanın ileri bölümündeki her savunma müdahalesine karşılık kaç pas yapabildiğine bakar. Sayı ne kadar düşükse pres o kadar yoğundur: Rakip birkaç pastan fazlasına izin bulamıyor demektir. Yüksek bir PPDA ise takımın geride beklemeyi tercih ettiğini gösterir.

Presin bedeli

Pres bedava değil. Üç büyük riski var:

1. 1Arkadaki boşluk. Yüksek pres yapan takım savunma hattını da yukarı çekmek zorunda. Pres bir kez kırılırsa, rakip forvet kaleciyle yarı saha boyunca yalnız kalabilir.
2. 2Yorgunluk. Doksan dakika yüksek tempoda pres yapmak neredeyse imkansız. Takımlar bu yüzden presi belli anlara saklar ve rotasyonu sık kullanır.
3. 3Bir kişinin bozması. Pres zincir gibidir. On kişi basarken biri yerinde kalırsa, rakip o boşluktan pası bulup bütün presi tek hamlede aşar.

Pres bir takım işidir. On bir kişiden biri basmazsa, aslında kimse basmamış olur.

Kadronuz pres yapabilir mi?

Pres yapan bir takım kurmak istiyorsanız birkaç şeye bakın. Forvetleriniz çalışkan mı? Bir yanlış 9 ya da çok koşan bir santrfor, presin ilk halkasıdır. Orta sahada topu kazanmayı seven en az bir oyuncunuz var mı? Ve en önemlisi, savunmanız hızlı mı? Yüksek pres, arkadaki boşluğu koşarak kapatabilecek stoperler ister.

Bu özellikler yoksa alçak blok ve hızlı kontra çoğu zaman daha akıllıca bir seçim olur. Pres bir zorunluluk değil, kadronun izin verdiği ölçüde kullanılan bir silah.