80. dakika, 1-0 öndesin: Son on dakikayı nasıl oynarsın?

Maçın yetmiş dakikasını fena oynamadın. Bir gol buldun, birkaç pozisyon da kaçtı. Sonra rakip uzun boylu bir forvet aldı. Bekleri daha fazla çıkmaya başladı. Senin sağ kanat üçüncü kez geri koşamadı. Kulübede bir stoper var; eli formasında, sana bakıyor.

Tribünden bakınca karar kolay: Bir savunmacı daha al, maçı bitir. Fakat sahaya eklediğin oyuncu kadar, çıkardığın oyuncunun bıraktığı iş de önemli. Son on dakikada topu her kazandığında geri vereceksen, fazladan stoperin önünde beklediğinden uzun bir mesai olabilir.

Önce şuna bak: Rakip nereden geliyor?

Skor aynı olsa da tehlike aynı değil. Rakip kenardan rahatça orta yapıyor olabilir. Orta sahada kazandığı ikinci toplarla atakları tazeliyor olabilir. Ya da savunmanın arkasına koşup seni kalene doğru döndürüyor olabilir. Üçüne de aynı oyuncu değişikliğiyle cevap veremezsin.

Üçüncü stoper, kenardaki sorunu kendi başına çözmez

Sağ bekin iki rakiple uğraşıyorsa, ceza sahasına bir stoper daha koymak gelen ortaları savunmana yardım edebilir. Ama rakibin rahat orta yapmasını engellemez. Sağ kanadın geri dönemediği için rakip bek her seferinde boş kalıyorsa, taze bir kanat oyuncusu daha erken bir müdahale olabilir.

Elbette rakip iki santrforla ceza sahasına yerleşmişse üçüncü stoperin anlamı vardır. O zaman da sadece ‘beşliye döndük’ demek yetmez. Kanat bek ne zaman dışarı çıkacak? Yanındaki stoper kimi alacak? Orta saha ceza yayını kime bırakacak? Özellikle takımın alışık olmadığı bir düzene geçiyorsan, son dakikada bu görevleri karıştırmak istemezsin.

Forvetin çıkınca rakip stoper ne yapacak?

İleride kalan forvetin top tutuyor, faul alıyor veya rakibin arkasına koşu tehdidi yaratıyorsa savunmaya da yardım ediyordur. Rakip stoperlerden birinin onunla ilgilenmesi gerekir. O oyuncuyu çıkarıp yerine kendi ceza sahasına yerleşecek birini aldığında, rakibe bir oyuncuyla daha yüklenme fırsatı verebilirsin.

Bu yüzden soru yalnızca forvetin kaç gol attığı değil. Kazanılan top ona gidince ne oluyor? Sırtı dönük saklayabiliyor mu? Yaklaşan orta sahaya bırakabiliyor mu? Çok yorulduğu için artık hiçbirini yapamıyorsa değişiklik mantıklı. Ama yerine girecek oyuncunun da takımın dışarı çıkmasına bir katkısı olsun.

Geri çekileceksen mesafeleri de beraber taşı

Savunma çizgin geriye giderken orta saha yerinde kalırsa iki hat arasında boşluk açılır. Orta saha da ceza sahasına kadar gömülürse bu kez ceza yayı çevresini bırakabilirsin. Mesele herkesin mümkün olduğunca geride olması değil; oyuncuların birbirine yardım edebileceği mesafede kalması.

Forvet tek başına önde pres yaparken arkasındaki takım geri çekilmişse, rakip çoğu zaman o baskıyı birkaç pasla geçer. Öndeki oyuncunun enerjisi gider, takım yine aynı yerde savunur. Basılacaksa arkasından destek gelmeli. Gelmeyecekse ilk pas yolunu kapatıp birlikte beklemek daha anlamlı olabilir.

Takımın topsuzken merkezi nasıl daraltabileceğini, FIFA Training Centre'ın orta blok ve kompaktlık analizindeki örneklerde görmek mümkün. Buradaki fikir, skordan bağımsız olarak oyuncuların birbirine olan mesafesini anlamak için de işe yarıyor.

Topu kazandın. İlk pas kime?

Bazen uzaklaştırmak tek doğru seçimdir. Kendi altıpasında, yüzün kalene dönükken kısa pasla çıkmaya çalışmanın gereği yok. Ama her topu baskı yokken bile gelişigüzel ileri vurursan, takımın dışarı çıkacak zamanı bulamaz. Rakip stoper toplar, bekine verir; az önceki hücum yeniden başlar.

Kazandığın top için bir yakın, bir de ileri seçenek düşün. Yakındaki orta saha pas açısı verirken ilerideki oyuncu topu isteyebilir veya savunmanın arkasına koşabilir. İkisinin de aynı çizgide, rakibin arkasında saklanması işini zorlaştırır. Bazen kenara verilen basit bir pas ve arkasından yapılan destek koşusu, bütün takımı on metre ileri taşır.

Her kazanılan top, ikinci gol denemesi olmak zorunda değil

Dakika 88'de üçe üç bir hücum yakaladın. Topu süren oyuncu zor bir ara pası denedi, rakip kesti. İki orta sahan da öne koştuğu için bu kez sen eksik yakalandın. Hücuma çıkmak yanlış değildi; pasın riskiyle arkada bıraktığın alanı birlikte tartmak gerekiyordu.

Rakip dağınıksa ikinci golü ararsın. Yol kapanmışsa topu saklayıp destek beklersin. Köşeye gitmek de bir seçenek, geriye dönmek de. Topun sende kaldığı her kısa bölümde savunmacıların yerini düzeltebilir, kenarda yorulan oyuncun yeniden nefes alabilir. Maçı bitirmeye çalışırken oyunun her saniyesini ceza sahanda geçirmek zorunda değilsin.

O ilk sahneye dönelim

Sağ kanadın geri dönemiyor, rakip bek rahatça bindiriyor ve kulübedeki stoper hazır bekliyor. Benim ilk bakacağım yer yine sağ taraf olurdu: O koridora taze bir oyuncu koyunca bek yalnızlıktan kurtuluyor mu? Ortalar baskı altında mı geliyor? Cevap evetse stoperi hemen eklemeye gerek kalmayabilir.

Sorun ceza sahasındaki hava toplarıysa karar değişir. İyi değişiklik, sonradan gol yemeyince alkışlanan değişiklikten ibaret değil. Hamleyi yaptığın anda sahadaki hangi soruna cevap verdiğini söyleyebilmen gerekiyor. ‘Skor 1-0'dı’ bunun ancak başlangıcı.